Katarzyna Uzieblo

Psychopathie: ook in milde vorm

“Psychopathie is een intrigerende persoonlijkheidsstructuur. Het gaat om mensen die onze reguliere waarden en normen niet respecteren, die grenzen overschrijden zonder dat ze dat echt raakt. Dacht men vroeger dat het een categoriale stoornis was, die je óf wel óf niet hebt, nu bekijken we het meer vanuit de dimensionale hoek. Je kunt het dus ook in milde vorm hebben. Psychopaten brengen veel schade toe aan hun omgeving, ook als ze niet in de criminaliteit terecht komen.”, vertelt Kasia Uzieblo, een van de auteurs van de PPI-R.

“De media-aandacht voor psychopathie, zoals voor Marc Dutroux maar recent ook Joran van der Sloot, geeft een te weinig gekleurd beeld. Joran van der Sloot is bij mijn weten trouwens niet gediagnosticeerd, maar wordt door de media psychopaat genoemd. In gevangenissen kom je relatief veel personen met psychopathie tegen, zo´n 20 procent. Dat zijn echt niet allemaal moordenaars, laat staan seriemoordenaars. Meestal zijn ze niet gespecialiseerd in één soort criminaliteit en hebben ze een hele historie van allerlei soorten criminaliteit als fraude en diefstallen.

Psychopaten onder ons
Studies onder managers hebben laten zien dat je ook in deze groep personen met psychopathie tegenkomt. Dan zie je een charmante interpersoonlijke stijl, vlotte communicatie en een neiging tot manipuleren. Ze functioneren echter minder goed dan managers met een lagere psychopathiescore, want het zijn geen goede teamspelers en ze hebben slechtere managementvaardigheden. Ook al scoren personen hoog op psychopathie, dat leidt niet altijd tot crimineel gedrag. Al weten we natuurlijk niet zeker of er echt geen crimineel gedrag is, het kan verborgen zijn gebleven. We denken dat ergens tussen 0.6 en 1% van de algemene bevolking tot psychopaten gerekend kan worden, en dat het meer voorkomt bij mannen. Wij hebben de PPI-R ook afgenomen bij de algemene bevolking. Daaruit bleek dat er een relatie is tussen hogere scores op de PPI-R en normoverschrijdend gedrag. De mensen die hoog op de PPI-R scoren zijn misschien niet veroordeeld, maar blijken vaker betrokken te zijn bij bijvoorbeeld vandalisme, dierenmishandeling, verkoop van drugs etc.

Bruikbaarheid
De PPI-R is goed bruikbaar in de forensische praktijk, maar ook in de klinische praktijk. Soms heb je het gevoel dat er iets mis is met een cliënt zonder dat je er direct de vinger op kunt leggen wat. Het valt je bijvoorbeeld op dat de cliënt erg weinig empathie toont. Dan is de PPI-R een goed handvat om dergelijke aspecten uit te diepen en na te gaan of verdere diagnostiek naar psychopathie nodig is. De PPI-R schalen bestrijken immers een breed spectrum van psychopathische trekken en zijn heel informatief op het gebied van ongevoeligheid, emotioneel-interpersoonlijke kenmerken als egocentrisme en lage angstgevoeligheid, en gedragsmatige kenmerken als impulsiviteit.

Zelfbeoordeling
In het veld zegt men wel eens dat zelfbeoordeling niet werkt bij personen met psychopathie, omdat ze geneigd zijn te liegen. Toch werkt de PPI-R wel goed. De PPI-R probeert liegen, “faking good” en klakkeloos invullen tegen te gaan en te ontdekken. Zo zijn bijvoorbeeld negatieve kenmerken vermomd als deugden door ze andersom te formuleren. Ook wordt nagegaan of iemand bizarre antwoorden geeft of inconsistent antwoordt. De validiteit van de PPI-R is heel goed, we zagen veel parallellen met de PCL-R. Ook daaruit kun je afleiden dat zelfbeoordeling ook bij deze groep werkt. Maar we zijn er nog niet.

Toekomst
Het construct psychopathie is moeilijk te vatten en mogelijk zijn er toch nog aspecten die niet of onvoldoende gemeten worden door de hedendaagse instrumenten voor psychopathie. Ter illustratie, ongevoeligheid, een belangrijk aspect van psychopathie, is in de PPI-R nu één schaal maar misschien blijkt in de toekomst dat deze nog verder uitgediept kan worden. Daarnaast blijven nog veel vragen over de oorzaak van psychopathie en de behandelingsmogelijkheden onbeantwoord. Ondanks de toenemende aandacht voor dit construct binnen de onderzoekswereld, hebben we psychopathie nog lang niet volledig doorgrond en blijft psychopathie dus een veelbelovend gebied voor toekomstig onderzoek."

Kasia Uzieblo is één van de auteur(s) van de PPI-R. Zij werkt als docent, onderzoeker en inhoudelijk coördinator van het postgraduaat ‘Forensische Psychodiagnostiek & Counseling’ bij Departement Toegepaste Psychologie aan de Lessius Hogeschool.

Voor meer informatie of bestellen, klik hier.

---